Thế lực Trung Quốc “xoay vần” viễn cảnh Iran của Mỹ?

.

CNN nhận định, trong khi Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, thế nhưng, những ảnh hưởng của nó lên thị trường dầu mỏ thế giới lại có thể được quyết định bởi… Trung Quốc.

Là một trong những nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới, đồng thời hiện là khách hàng lớn nhất của Iran, Trung Quốc có đầy đủ năng lực để làm như trên. Công ty nghiên cứu năng lượng Genscape cho biết, gần 1/3 giá trị xuất khẩu dầu của Iran trong năm nay là phục vụ cho thị trường Trung Quốc.

Nhiều tuần trước quyết định nằm trong dự đoán của Tổng thống Trump, giá dầu thế giới đã tăng nhanh. Các nhà buôn đánh cược rằng, lập trường cứng rắn của ông Trump với Tehran sẽ khiến dòng dầu thô từ Iran bị giảm đáng kể; và điều này diễn ra vào đúng thời điểm tình trạng dư dầu toàn cầu đang dần kết thúc. Có tới 1 triệu thùng dầu thô Iran mỗi ngày đang phải đối mặt với nguy cơ bị “loại khỏi cuộc chơi”.

Thế lực Trung Quốc “xoay vần” viễn cảnh Iran của Mỹ? - ảnh 1 Tổng thống Donald Trump tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran

Mỹ hiện không nhập khẩu dầu thô trực tiếp từ Iran. Tuy nhiên, không có gì đảm bảo rằng, các khách hàng chủ chốt của quốc gia Hồi giáo, sẽ tuân theo các lệnh trừng phạt mới từ Mỹ. Thậm chí cả các đồng minh thân cận với Mỹ tại Liên minh châu Âu, cũng tỏ ra không hài lòng với động thái của Tổng thống Trump.

Đáng chú ý, Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ là quốc gia dẫn đầu xu thế này.

Nguyên do đầu tiên, nhu cầu tiêu thụ dầu của một nền kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng nhanh – vẫn chưa hề có dấu hiệu hạ nhiệt trong tương lai gần. Thứ hai, Bắc Kinh và Washington vẫn đang giằng co trong một cuộc xung đột thương mại “hứa hẹn” nhiều bất ngờ. Trung Quốc có thể sẽ không mong muốn hùa theo Mỹ để cô lập Iran, ngay cả khi Washington đe dọa áp dụng trừng phạt đối với các nước có quan hệ kinh tế với Tehran.

“Nếu nhìn vào những tranh cãi thương mại giữa Trung Quốc  và Mỹ, việc Trung Quốc nghe theo [sự kêu gọi của Mỹ về vấn đề Iran] có lẽ sẽ khó xảy ra,” Michael Tran, một chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại RBC Capital Markets, đánh giá.

Còn Thomas Pugh, nhà kinh tế học tại Capital Economics nhận định trong một bản báo cáo hôm 8/5: “Mỹ sẽ phải rất khó khăn để khiến Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu [từ Iran], đặc biệt trong bối cảnh ông Trump đang có mối quan hệ căng thẳng với Bắc Kinh”.

Trong khi đó, một số nhà phân tích năng lượng kỳ vọng, các khách hàng lớn khác của Iran – bao gồm các đồng minh thân của Mỹ như Nhật Bản và Hàn Quốc – sẽ  tuân theo các lệnh trừng phạt mới một cách nghiêm túc hơn.

Tuy nhiên, nếu các lệnh trừng phạt mới khiến các quốc gia châu Âu cắt giảm, thậm chí là dừng hẳn việc mua dầu của Iran, nó lại có thể giúp Trung Quốc mua được nhiều dầu hơn, thậm chí là ở mức giá ưu đãi.

“Trung Quốc là nước gần như chắc chắn sẽ hưởng lợi từ các lệnh trừng phạt áp dụng lại với Iran,” Matt Smith, Giám đốc phụ trách nghiên cứu tại ClipperData dự đoán.

Bắc Kinh vẫn mua dầu thô từ Iran, ngay cả trong thời kỳ quốc gia Trung Đông vẫn còn chịu lệnh trừng phạt. Theo ClipperData, năm 2014, Trung Quốc nhập khẩu từ Iran trung bình 420.000 thùng dầu/ngày, và sau đó tăng lên 481.000 thùng/ngày vào năm 2015.

Mặc dù năm ngoái, Bắc Kinh có cắt giảm lượng dầu nhập khẩu từ Iran, nhưng trước viễn cảnh thỏa thuận hạt nhân bị đổ vỡ, hoạt động mua bán giữa hai nước lại có xu thế gia tăng. Tháng Ba năm nay, Iran đã bán 766.000 thùng dầu/ngày cho Trung Quốc; đến tháng Tư, con số này chỉ giảm nhẹ và vẫn ở mức 700.000 thùng/ngày.

Ông Smith khẳng định, việc Iran gia tăng xuất khẩu dầu, rõ ràng là “một nỗ lực để vượt qua các lệnh cấm vận”.

Thiếu sự ủng hộ của Trung Quốc, những cố gắng để trừng phạt Iran có thể sẽ không đạt được hiệu quả cao. Và ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ thế giới có thể sẽ không dữ dội như nhiều người từng e ngại trước đó.

Sau khi thỏa thuận hạt nhân có hiệu lực vào đầu năm 2016, xuất khẩu dầu thô của Iran đã tăng mạnh, đạt mức 1 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, điều này lại diễn ra vào đúng thời điểm không hề có lợi cho thị trường dầu mỏ toàn cầu lúc đó: tình trạng cung vượt quá cầu đã khiến giá dầu tuột dốc không phanh.

Kể từ lúc đó, thị trường dầu thế giới đã có sự biến đổi hoàn toàn, một phần lớn nhờ vào cam kết của OPEC và Nga cắt giảm sản lượng dầu. Bên cạnh đó, những động lực tích cực từ nền kinh tế Mỹ và toàn cầu cũng góp phần khiến nhu cầu tiêu thụ dầu cũng tăng mạnh trong thời gian gần đây.

Trước đó, ngày 8/5, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố rút Mỹ ra khỏi Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA) – hay còn được biết tới với cái tên thỏa thuận hạt nhân Iran. Động thái này được đánh giá là làm gia tăng nguy cơ xung đột ở Trung Đông, khiến các đồng minh châu Âu của Mỹ thất vọng và dấy lên nhiều bất ổn về nguồn cung dầu toàn cầu.

Trong một bài phát biểu từ Nhà Trắng được phát trên truyền hình, ông Trump cho biết, Washington sẽ tái áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với Iran.

Thỏa thuận hạt nhân năm 2015, được kí kết giữa Mỹ, năm cường quốc thế giới (Trung Quốc, Pháp, Nga, Anh và Đức) và Iran, đã dỡ bỏ các lệnh trừng phạt Iran để đổi lấy việc Tehran hạn chế chương trình hạt nhân của mình.

Tuy nhiên, ông Trump từng nhiều lần chỉ trích thỏa thuận trên – một thành tựu chính sách đối ngoại của người tiền nhiệm Barack Obama. Theo ông, JCPOA không đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và các hoạt động hạt nhân của nước này sau năm 2025, cũng như vai trò của Tehran trong các cuộc xung đột ở Yemen và Syria.

 

 

Nguồn: toquoc.vn